De Overspanning

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Project De Overspanning over 150 jaar spoorbrug én locomotiefloods

De Gelderlandfabriek heeft in 2018 wat te vieren. ‘Onze’ locomotiefloods bestaat 150 jaar. Het monumentale pand waar vroeger een locomotief stond geparkeerd en waar nu café-restaurant una Volta onderdak heeft gevonden, werd destijds tegelijk gebouwd met de spoorbrug over de Lek. Dat landmark herdenken we natuurlijk eveneens. Onder de titel De Overspanning staan we uitvoerig stil bij anderhalve eeuw treinhistorie.

Hoe het begon

Handige uitvinding, zo’n trein. Dat vonden ze in Nederland van de Engelse vinding die begin negentiende eeuw voor een vervoersrevolutie zorgde. In 1839 werd de eerste Nederlandse spoorlijn in gebruik genomen, een traject tussen Amsterdam en Haarlem. Het spoorwegnet werd beetje bij beetje uitgebreid, maar het duurde nog dertig jaar voordat Utrecht en ‘s-Hertogenbosch via het spoor werden verbonden. Pas na 1860 was de techniek zo ver dat er bruggen konden worden gebouwd voor de grote rivieren. Toen in 1868 de brug over de Lek bij Culemborg in gebruik werd genomen, had Nederland meteen een record in handen. Met zijn overspanning van 157 meter was de ‘Kuilenburgse brug’ de langste spoorbrug ter wereld.

In hetzelfde jaar zetten de Staatsspoorwegen, de vervoerder in die tijd, langs Staatslijn H, zoals de lijn heet, een locomotiefloods neer. Die komt naast het station en heeft dezelfde bouwstijl. In de loods komt een locomotief te staan die de zware goederentreinen het hoge talud van de Lekbrug kan opduwen. Dat duurt tot de jaren 20 van de twintigste eeuw. Dan zijn de locomotieven sterk genoeg om het zonder ‘hulploc’ te doen en raakt de loods zijn functie kwijt.

De situatie nu

De oorspronkelijke spoorbrug doet dienst tot 1983 en wordt vervangen door het huidige exemplaar. Een fragment van de oude brug staat als monument naast de nieuwe. Het oude station is dan al tien jaar afgebroken. Maar de locomotiefloods doorstaat de tand des tijds. In 1936 komt het pand in bezit van meubelfabriek De Gelderland. Die bouwt achter de voormalige locloods de fabriekshal met de karakteristieke zadeldaken. Na ruim zestig jaar verlaat het bedrijf het oude complex waarna het leeg komt te staan en in verval raakt. Een groep creatieve jongeren betrekt de fabriek en behoedt het gebouw zo voor de ondergang. In 2013 wordt stichting De Gelderland opgericht om het complex te renoveren en een nieuwe bestemming te geven. De eerste fase is in 2016 gereed, waarop de Gelderlandfabriek de deuren opent. Hoewel het werk nog lang niet af is, valt de fabriek vanaf dag één in de smaak bij een breed publiek.

Eind mei zijn we gestart met zeer geslaagde bruggenbouw-wedstrijden en interessante lezingen. We hebben nog meer in petto. Voor in de agenda:

 

Zomer 2018 | Doorlopende expositie

De tentoonstelling ‘Het stalen wonder aan de Lek. 150 jaar Culemborgse spoorbrug’  gaat over een van de meest unieke bruggen van de wereld. Waarom? Dat is te zien in de Gelderlandfabriek vanaf 19 juli tot 9 september 2018.

In de expositie wordt aandacht gegeven aan zowel de oude brug en zijn geschiedenis als de nieuwe brug. Wij nemen de bezoeker mee naar 1868 en de jaren daarvoor van de pioneersbouw van het stalen wonder. Dat wordt geïllustreerd met bijvoorbeeld foto’s, ansichtkaarten, authentieke  bouwtekeningen en schilderijen .

Diverse voorwerpen gemaakt vanaf 1868 zoals bijvoorbeeld een sigarendoosje, gegraveerd met het zilveren embleem van de brug, geven de verscheidenheid aan van de indruk die de brug op de bewoners van Culemborg en omgeving heeft gemaakt.   De bezoekers ontdekken ook de geschiedenis van de brug in de jaren van de Tweede Wereldoorlog.

De spectaculaire vervanging van de brug in 1982 wordt uitgelicht met diverse foto’s, ook vanuit de lucht, krantenartikelen en documenten.

De  recente werken van Culemborgse fotografe Marleen Grommers verrijken de expositie met een beeld van de brug als architectonisch kunstwerk. Zo kan de bezoeker de verscheidenheid van de brug nog duidelijker ervaren.

De tentoonstelling is verrijkt met een aantal modellen van de oude spoorbrug, het oude stationsgebouw en de locomotiefloods, gemaakt door twee gepassioneerde modelbouwers.

Ook zijn de winnende bruggen te zien die gebouwd zijn door leerlingen van brugklassen en de bovenbouw van basisscholen tijdens de “te gekke bruggenbouwwedstrijd” in de educatieweek in mei.

Een privé verzameling van de familie Mulder met aquarellen en tekeningen van bruggen en spoorlijnen van Piet Mulder, een regionale schilder uit Geldermalsen wiens honderdste verjaardag volgend jaar wordt gevierd, krijgt een eigen wand bij de expositie.

Deze tentoonstelling is ontstaan in nauwe samenwerking met de Nederlandse Bruggen Stichting en het Elisabeth Weeshuis Museum waarvan ook veel geëxposeerde stukken geleend zijn.

Dit project is medemogelijk gemaakt dankzij steun van Prins Bernhard CultuurFonds Gelderland, Cultuurfonds Culemborg en Stichting Elisabeth Weeshuis.

 

7-9 september 2018 | De Gelderlandfabriek presenteert een muzikaal weekeinde waarin bruggen en treinen de rode draad vormen.

 

De Gelderlandfabriek is open!

Schuif aan in restaurant una Volta, bekijk de expositie in de entree, zie wat er wordt gemaakt in de ateliers of bezoek een evenement.